Anahtar Kelimeler
Nasıl Atıf Yapılır
Öz
Dijitalleşmeyle birlikte yaygınlaşan yoğun sosyal medya kullanımı, gençlerde dijital tükenmişlik riski oluşturabilmektedir. Bu araştırma, Munzur Üniversitesi Genç Ofis etkinliklerine katılan öğrencilerin sosyal medya bağımlılıkları ile dijital tükenmişlik düzeyleri arasındaki ilişkiyi incelemek amacıyla ilişkisel tarama modelinde yürütülmüştür. Araştırmanın örneklemini kolayda örnekleme yöntemiyle belirlenen 210 (%57,9)’u erkek, 153 (%42,1)’i kadın olmak üzere toplam 363 üniversite öğrencisi oluşturmuştur. Veriler Kişisel Bilgi Formu, Sosyal Medya Bağımlılık Ölçeği ve Dijital Tükenmişlik Ölçeği ile toplanmıştır. Analizlerde tanımlayıcı istatistikler, bağımsız örneklemler t-testi, tek yönlü varyans analizi (ANOVA), Pearson korelasyonu ve basit doğrusal regresyon analizi kullanılmıştır. Bulgular, öğrencilerin sosyal medya bağımlılıklarının dijital tükenmişliği pozitif ve anlamlı düzeyde yordadığını (r = .56, R2 = .31, p < .001), varyansın %31'ini açıkladığını göstermiştir. Erkek öğrencilerin ve günlük kullanım süresi 7 saat ve üzerinde olanların bağımlılık ve tükenmişlik puanları anlamlı düzeyde daha yüksek bulunurken; yaş, sınıf ve algılanan gelir durumuna göre anlamlı farklılık saptanmamıştır. Sonuç olarak, kontrolsüz kullanımın tükenmişlik algısıyla ilişkili olduğu görülmektedir.
Makale Kullanım İstatistikleri
İndirmeler
Referanslar
Alpar, R. (2010). Spor, sağlık ve eğitim bilimlerinde örneklerle uygulamalı istatistik ve geçerlilik-güvenirlik. Detay Yayıncılık.
Andreassen, C. S., Torsheim, T., Brunborg, G. S., & Pallesen, S. (2012). Development of a facebook addiction scale. Psychological Reports, 110(2), 501-517. https://doi.org/10.2466/02.09.18.PR0.110.2.501-517
Ateş, P. (2018). Üniversite öğrencilerinde duygusal zekânın sosyal medya bağımlılığına etkisi (Yayın No. 520048) [Yüksek lisans tezi, Üsküdar Üniversitesi]. YÖK Ulusal Tez Merkezi.
Atlı, F., Buğa, A., Mammadli, T. & Yıldırım Atlı, A. (2021). Türkiye'de Üniversite Öğrenimi Gören Öğrencilerin Öz-anlayışları ile Sosyal Medya Bağımlılıkları Arasındaki İlişkinin İncelenmesi. Academia Eğitim Araştırmaları Dergisi , 6 (1), 59-77. https://izlik.org/JA92LT88DJ
Aydın, S., Koçak, O., Shaw, T., Buber, B., Akpinar, E., & Younis, M. (2021).Investigation of the effect of social media addiction on adults with depression. Healthcare, 9(4), 450. https://doi.org/10.3390/healthcare9040450
Aydin, K. Y., Aydin, N., & Özçirpici, B. (2021). Social media use, addiction and burnout levels of hospital employees, effective factors: A cross-sectional study. International Neuropsychiatric Disease Journal, 15(3), 34–41. https://doi.org/10.9734/INDJ/2021/v15i330157
Balcı, Ş., & Gölcü, A. (2013). Türkiye'de üniversite öğrencileri arasında Facebook bağımlılığı: Selçuk Üniversitesi örneği. Türkiyat Araştırmaları Dergisi, 34, 255–278.
Balcı, Ş., & Sarıtaş H. (2025). Sosyal medya yorgunluğu ile can sıkıntısı ve sosyal medya bağımlılığı arasındaki ilişki: üniversite gençliği üzerine bir inceleme. Erciyes İletişim Dergisi, 12(2), 569-597 https://doi.org/10.17680/erciyesiletisim.1631084
Bayam, İ. (2024). Gençlerin dijital tükenmişlik düzeylerinin yordanması (Yayın No. 883767) [Yüksek lisans tezi, Kırşehir Ahi Evran Üniversitesi]. YÖK Ulusal Tez Merkezi.
Cohen, J. (1988). Statistical power analysis for the behavioral sciences (2nd ed.). Lawrence Erlbaum Associates.
Çam, E., & İşbulan, O. (2012). A new addiction for teacher candidates: Social networks. The Turkish Online Journal of Educational Technology, 11(3), 14-19.
Çarkçı, Ö. (2019). Ergenlerde sosyal medya bağımlılığının sosyodemografik değişkenler açısından incelenmesi [Yayımlanmamış yüksek lisans tezi]. Marmara Üniversitesi.
Demir, B. (2019). Akdeniz bölgesinde sosyal medya bağımlılığı ve kişisel iyi oluş ilişkisinin incelenmesi (Yayın No. 554282) [Yüksek lisans tezi, Üsküdar Üniversitesi]. YÖK Ulusal Tez Merkezi.
Duyan, V., Duyan, G. Ç., Çifti, E. G., Sevin, Ç., Erbay, E., & İkizoğlu, M. (2008). Lisede okuyan öğrencilerin yalnızlık durumlarına etki eden değişkenlerin incelenmesi. Education and Science, 33(150), 28-41
Enginyurt, H. (2019). Doğu Karadeniz Bölgesi'nde sosyal medya bağımlılığı ile pozitif-negatif duygu durum arasındaki ilişkinin incelenmesi (Yayın No. 555374) [Yüksek lisans tezi, Üsküdar Üniversitesi]. YÖK Ulusal Tez Merkezi.
Erdoğan, M. (2025). Sosyal medya tükenmişliği üzerine bir çalışma. İnsan ve Toplum Bilimleri Araştırmaları Dergisi, 14(2), 682-706. https://doi.org/10.15869/itobiad.1564243
Eren, F. (2020). 18–30 yaş arasındaki bireylerin sosyal medya bağımlılığı ve yaşam doyumu düzeyleri arasındaki ilişkinin incelenmesi (Yayın No. 660885) [Yüksek lisans tezi, İstanbul Sabahattin Zaim Üniversitesi]. YÖK Ulusal Tez Merkezi.
Erten, P., & Özdemir, O. (2020). The Digital Burnout Scale. İnönü University Journal of the Faculty of Education, 21(2), 668-683. https://doi.org/10.17679/inuefd.597890
Faul, F., Erdfelder, E., Buchner, A., & Lang, A. G. (2009). Statistical power analyses using G*Power 3.1: Tests for correlation and regression analyses. Behavior Research Methods, 41(4), 1149-1160. https://doi.org/10.3758/BRM.41.4.1149
George, D., & Mallery, P. (2024). IBM SPSS statistics 29 step by step: A simple guide and reference. routledge.
Göldağ, B. (2022). An investigation of the relationship between university students’ digital burnout levels and perceived stress levels. Journal of Learning and Teaching in Digital Age, 7(1), 90-98. https://doi.org/10.53850/joltida.958039
Guazzini, A., Raimondi, T., Biagini, B., Bagnoli, F., & Duradoni, M. (2021). Phubber’s emotional activations: The association between PANAS and phubbing behavior. Future Internet, 13(12), 311-322. https://doi.org/10.3390/fi13120311
Hair, J. F., Black, W. C., Babin, B. J., & Anderson, R. E. (2019). Multivariate data analysis (8th ed.). Cengage Learning.
Hobfoll, S. E. (1989). Conservation of resources: A new attempt at conceptualizing stress. American Psychologist, 44(3), 513–524. https://doi.org/10.1037/0003-066X.44.3.513
Jhaver, S. (2024). Personal moderation configurations on Facebook: Exploring the role of FoMO, social media addiction norms, and platform trust. arXiv.
https://doi.org/10.48550/arXiv.2401.05603
Karahanna, E., Xu, S. X., Xu, Y. & Zhang, N. A. (2018). The needs-affordances-features perspective for the use of social media. MIS Quarterly, 42(3), 737-756. https://doi.org/10.25300/MISQ/2018/11492
Karasar, N. (2019). Bilimsel araştırma yöntemi.34.Baskı. Ankara. Nobel Akademik Yayıncılık.
Kardefelt-Winther, D. (2014). A conceptual and methodological critique of internet addiction research: Towards a model of compensatory internet use. Computers in Human Behavior, 31, 351–354. https://doi.org/10.1016/j.chb.2013.10.059
Katırcı, E. K., ve Bulut, S. (2024). Sosyal medyanın çocuk ve ergenler üzerindeki etkileri: Bir literatür incelemesi. İbn Haldun Çalışmaları Dergisi, 9(2), 125-144. https://doi.org/10.36657/ihcd.2024.122
Kemp, S. (2024, 31 Ocak). Digital 2024: Global overview report. Datareportal. 11 Mart 2024 tarihinde https://datareportal.com/reports/digital-2024-global-overview-report adresinden erişilmiştir.
Kılınç, Ö., Yılmaz, N., & Çalışkan, S. (2025). Sosyal medya tükenmişliği ile bilinçli farkındalık (mindfulness) başa çıkma becerileri arasındaki ilişki. Gümüşhane Üniversitesi İletişim Fakültesi Elektronik Dergisi (e-gifder), 13(2), 1148-1176. https://doi.org/10.19145/e-gifder.1680707
Kırcaburun, K. (2016). Self-esteem, daily internet use and social media addiction as predictors of depression among Turkish adolescents. Journal of Education and Practice, 7(24), 64-72.
Liang, M., Duan, Q., Liu, J., Wang, X., & Zheng, H. (2024). Influencing factors of social media addiction: A systematic review. Aslib Journal of Information Management, 76(6), 1088–1114. https://doi.org/10.1108/AJIM-10-2022-0476
Liu, C., Ma, J. (2020). Social media addiction and burnout: The mediating roles of envy and social media use anxiety. Curr Psychol 39, 1883–1891 https://doi.org/10.1007/s12144-018-9998-0
McCarthy, E. (2021, 26 Mart). The growing problem with digital burnout. Time to Log Off. https://www.itstimetologoff.com/2021/03/26/the-growing-problem-with-digital-burnout/ Erişim Tarihi: 25.06.2026
Önal, F. (2025). Serbest zamanda sosyal medya bağımlılığı ve can sıkıntısı: Üniversite öğrencileri üzerine keşifsel bir çalışma. Yüksek lisans tezi, Selçuk Üniversitesi, Sağlık Bilimleri Enstitüsü.
Özdemir, O., & Erten, P. (2025). Ergenler, gençler ve genç yetişkinlerde dijital tükenmişlik durumunun incelenmesi. Batı Anadolu Eğitim Bilimleri Dergisi, 16(2), 2915–2941. https://doi.org/10.51460/baebd.1613501
Özdemir, Z. (2019). Üniversite öğrencilerinde sosyal medya bağımlılığı. Beykoz Akademi Dergisi, 7(2), 91–105. https://doi.org/10.14514/byk.m.26515393.2019.7/2.91-105
Przybylski, A. K., & Weinstein, N. (2017). A large-scale test of the Goldilocks hypothesis: Quantifying the relations between digital-screen use and the mental well-being of adolescents. Psychological Science, 28(2), 204–215. https://doi.org/10.1177/0956797616678438
Serdar, E., Mungan Ay, S., Çakır, O. V., Demirel, M., & Demirel, H. D. (2018). Üniversite öğrencilerinin serbest zaman yönetimleri ile yalnızlık düzeyleri arasındaki ilişki. The Journal of Social Sciences (SOBİDER), 5(30), 452–460. https://doi.org/10.16990/SOBIDER.4565
Sesli, M., & Köroğlu, A. (2025). Kamuda çalışanların dijital bağımlılıkları ve dijital üstbiliş davranışları. Bilgi Teknolojileri ve İletişim Dergisi, 3(2), 1-34. https://izlik.org/JA34AC26FR
Su, W., Han, X., Yu, H., Wu, Y., & Potenza, M. N. (2020). Do men become addicted to internet gaming and women to social media? A meta-analysis examining gender-related differences in specific internet addiction. Computers in Human Behavior, 113, 106480. https://doi.org/10.1016/j.chb.2020.106480
Şahin, C. ve Yağcı, M. (2017). Sosyal medya bağımlılığı ölçeği- yetişkin formu: geçerlilik ve güvenirlik çalışması. Ahi Evran Üniversitesi Kırşehir Eğitim Fakültesi Dergisi, 18 (1), 523-538. https://izlik.org/JA87TW45UC
Şirin, T., Eratlı Şirin, Y., & Can, B. (2021). Beden eğitimi öğretmenlerinin dijital tükenmişlik düzeylerinin incelenmesi. Journal of Social, Humanities and Administrative Sciences, 7(42), 1236–1245. https://doi.org/10.31589/JOSHAS.675
Tabachnick, B. G., & Fidell, L. S. (2013). Using multivariate statistics (6th ed.). Pearson.
Tang, T. C., Chi, L. C., & Tang, E. (2024). Office islands: Exploring the uncharted waters of workplace loneliness, social media addiction, and the fear of missing out. Current Psychology, 43, 15160–15175. https://doi.org/10.1007/s12144-023-05445-9
Twenge, J. M., Spitzberg, B. H., & Campbell, W. K. (2019). Less in-person social interaction with peers among U.S. adolescents in the 21st century and links to loneliness. Journal of Social and Personal Relationships, 36(6), 1892–1913. https://doi.org/10.1177/0265407519836170
Uğurlu, T. T., Şengül, C. B. & Şengül, C. (2012). Bağımlılık Psikofarmakolojisi. Psikiyatride Güncel Yaklaşımlar, 4 (1), 37-50.
Uzbay, İ. T. (2009). Madde bağımlılığının tarihçesi, tanımı, genel bilgiler ve bağımlılık yapan maddeler. MİSED: Türk Eczacıları Birliği Meslek İçi Sürekli Eğitim Dergisi, 21-22, 5–15
Yeşilay. (2024). Bağımlılık nedir? Türkiye Yeşilay Cemiyeti. https://www.yesilay.org.tr/tr/bagimlilik/bagimlilik-nedir Erişim Tarihi:23.06.2026
Zamur Tuncer, R., & Tanır Levendeli, Ş. (2023). Bağ(ım)lı bireyden yorgun bireye: Dijital iletişim çağında sosyal ağ yorgunluğu. Selçuk İletişim, 16(2), 479–507. https://doi.org/10.18094/josc.1296833
Bu çalışma Creative Commons Attribution-NonCommercial-NoDerivatives 4.0 International License ile lisanslanmıştır.
Telif Hakkı (c) 2026 Metin Yıldız- Nazir Tutuş