Business & Management Studies: An International Journal
Cilt 14 · Sayı 3 · 2026 · Makale 2829

DOI: 10.15295/bmij.v14i3.2829

Reel opsiyonlar teorisinin enerji sektöründeki yatırım değerlemelerine uygulanması: Jeotermal enerji santrali üzerine bir vaka analizi1

Application of real options theory to energy sector investment valuations: A case study on a geothermal power plant

Hasan Burak Basar1 Word belgesinden aktarılan görsel (PDF karşılaştırması bekliyor)

Burcu Dinçergök2 Word belgesinden aktarılan görsel (PDF karşılaştırması bekliyor)

1 Bu makale, Atılım Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü’nde Prof. Dr. Burcu Dinçergök danışmanlığında Hasan Burak Basar tarafından yürütülmekte olan doktora tez çalışmasından üretilmiştir.

1 Doktora Öğrencisi, Atılım Üniversitesi, Ankara, Türkiye, hbbasar@vatecco.com

ORCID: 0000-0001-5970-0376

2 Prof. Dr, Atılım Üniversitesi, Ankara, Türkiye, burcu.dincergok@atilim.edu.tr

ORCID: 0000-0002-7050-8163

Sorumlu Yazar/Corresponding Author:

Hasan Burak Basar,

Atılım Üniversitesi, Ankara, Türkiye,

hbbasar@vatecco.com

Başvuru/Submitted: 15/06/2026

1. Revizyon/ 1st Revised: 11/08/2026

2. Revizyon/ 2nd Revised: 10/09/2026

Kabul/Accepted: 21/09/2026

Yayın/Online Published: 25/09/2026

Atıf/Citation: Basar, H. B., & Dinçergök, B., Reel opsiyonlar teorisinin enerji sektöründeki yatırım değerlemelerine uygulanması: Jeotermal enerji santrali üzerine bir vaka analizi, bmij (2026) 14 (3): 1681-1698, doi: https://doi.org/10.15295/bmij.v14i3.2829

Öz

Enerji sektörü, yüksek sermaye gereksinimi ve piyasa belirsizlikleri gibi dinamiklere sahiptir. Yenilenebilir enerji yatırımlarının ekonomik değerlendirilmesinde geleneksel İndirgenmiş Nakit Akışları ve Net Bugünkü Değer (NBD) yöntemleri, yönetimsel esnekliği modellemekte yetersiz kalmaktadır. Bu durum projelerin değerinin düşük tahmin edilmesine yol açabilmektedir. Reel opsiyonlar teorisi, erteleme gibi esnekliklerin değerini ölçen analitik bir çerçeve sunar. Bu çalışmada, negatif NBD değerine sahip bir jeotermal enerji santrali (JES) yatırım projesinin erteleme opsiyonu analiziyle nasıl fizibil hale gelebileceği incelenmiştir. Geleneksel yönteme göre –654.394.201 TL olan NBD, erteleme opsiyonunun dahil edilmesiyle Genişletilmiş Net Bugünkü Değer (GNBD) olarak +374.012.236 TL seviyesine ulaşmıştır. Bulgular, erteleme opsiyonu yaklaşımının belirsizlik ve zamanlama unsurlarını dikkate alarak esnek bir yatırım değerlendirmesi sunduğunu göstermektedir.

Anahtar Kelimeler: Reel Opsiyonlar, Jeotermal Enerji, Net Bugünkü Değer, Yatırım Değerleme, Black-Scholes Modeli

JEL Kodları: G17, G31

Abstract

The energy sector is characterized by high capital requirements and market uncertainties. Traditional Discounted Cash Flow (DCF) and Net Present Value (NPV) methods fall short in modeling managerial flexibility for renewable energy investments, often underestimating project value. Real options theory addresses this by offering an analytical framework to measure flexibilities such as deferral. This article examines how a geothermal power plant (GPP) investment project with a negative NPV can become economically feasible through real options analysis. While the traditional NPV was found to be -654.394.201 TL, the inclusion of the deferral option increased the Expanded Net Present Value (ENPV) to +374.012.236 TL. The findings demonstrate that the real options approach provides a flexible investment evaluation by incorporating uncertainty and timing.

Keywords: Real Options, Geothermal Energy, Net Present Value, Investment Valuation, Black-Scholes Model

JEL Codes: G17, G31


Extended Abstract

Application of real options theory to investment valuations in the energy sector: A case study on a geothermal power plant

Research subject

This article aims to contribute to the decision-making processes of geothermal power plant investments and seeks to make accurate decisions by comparing traditional discounted cash flow (DCF)–based net present value analysis with real options valuation methods. To this end, the net present values of geothermal power plant investments were analyzed by comparing traditional discounted cash flow methods with real options methods.

Research purpose and importance

This study is important because it helps geothermal power plant investors or decision-makers to evaluate geothermal power plant investments by jointly considering static net present value and managerial flexibility captured through real options.

Contribution of the article to the literature

Although real options have been applied to energy investments, studies focusing specifically on geothermal power plant investments under the Turkish regulatory framework remain limited. It is thought that this study will make a significant contribution to the literature.

Design and method

The research design is quantitative. The study employs a valuation-based analytical framework combining discounted cash flow analysis and real options valuation using the Black–Scholes model.

Research type

This study is an applied quantitative research article.

Research problems

Countries want to invest in different energy sectors to benefit from the advantages of energy diversity. One of these investments is geothermal power plants. Investors and decision-makers aim to evaluate the economic feasibility and value of geothermal power plant investments under uncertainty and determine what the net present value of the investment will be when planning to invest in this field. Accordingly, this study aims to determine the extent to which the option effect influences the net present value.

Data collection method

The study utilizes secondary data obtained from official government reports, regulatory documents, and previous empirical studies and related government institutions reports.

Quantitative/qualitative analysis

The analysis is based on deterministic cash flow projections and analytical real options valuation.

Research model

The research model is a comparative valuation framework based on NPV and real options analysis that tests the hypotheses listed below.

Research hypotheses

The hypotheses regarding the variables that are believed to affect the geothermal energy investments:

H1: Incorporating real options increases project value over traditional NPV.

H2: Under high uncertainty, traditional NPV systematically underestimates project value.

Suggestions based on results

According to the results of the study, it has been determined that the inclusion of real option value increases the overall project valuation of geothermal power plant investments. It is recommended that future studies revisit the model with additional variables in different provinces and compare the results.

Limitations of the article

The research has constraints limited by deterministic assumptions, a single case application covering the 2015–2026 strategic energy policy period, and sector-specific data.


Giriş

Enerji kaynakları, farklı yöntem ve tekniklerle elde edilen enerji türlerini ifade eder. Bu kaynaklar, dönüştürülebilirliklerine göre birincil ve ikincil enerji kaynakları olarak sınıflandırılırken; sürdürülebilirlik açısından yenilenebilir ve yenilenemeyen enerji kaynakları olarak da ayrılmaktadır. Birincil enerji kaynakları, doğrudan doğadan elde edilen ve herhangi bir işleme tabi tutulmamış enerji türleridir. İkincil enerji kaynakları ise birincil enerji kaynaklarının işlenmesi ve dönüştürülmesi sonucu ortaya çıkar. Yenilenemeyen enerji kaynakları, doğada sınırlı miktarda bulunan ve başka bir kaynak tarafından üretilemeyen, dolayısıyla tükenme riski taşıyan kaynaklardır. Buna karşılık, Ersen vd. (2023) ve Koç ile Şenel'in (2013) belirttikleri üzere yenilenebilir enerji kaynakları, doğada sürekli var olan ve kendini yenileyebilen kaynaklardır.

Günümüzde fosil yakıt kullanımı yüksek seviyelerde devam etmekle birlikte, Mohr ve arkadaşlarının 2015 yılında yaptıkları fizibilite çalışmaları doğalgaz dışındaki fosil yakıtların 2025 sonrası önemli ölçüde azalacağını öngörmektedir.

Küresel ölçekte yaşanan iklim değişikliği, fosil yakıt kaynaklarının tükenme riski ve enerji arz güvenliği ihtiyacı, dünya genelinde ve Türkiye’de enerji politikalarının merkezine yenilenebilir enerji kaynaklarını yerleştirmiştir. Son yıllarda ivme kazanan enerji dönüşümü sürecinde dünyadaki toplam yenilenebilir enerji kurulu gücü 4.400 GW seviyesini aşarken, küresel elektrik üretim kapasitesi artışının büyük bölümü temiz enerji kaynaklarından sağlanmaktadır. Uluslararası Yenilenebilir Enerji Ajansı (IRENA) tarafından 2024 yılında paylaşılan verilere göre bu dönüşümün dinamik bir parçası olan Türkiye, yenilenebilir enerji hamlesiyle toplam elektrik kurulu gücünü 125.000 MW'ın üzerine çıkarmış; 1978’den 2025’e uzanan süreçte kurulu gücünü 40 katın üzerinde artırmıştır. Günümüzde Türkiye, T.C. Enerji ve Tabii Kaynaklar Bakanlığı (ETKB) ile Türkiye Elektrik İletim A.Ş. (TEİAŞ) tarafından 2024 yılında açıklanan raporlar doğrultusunda, toplam kurulu gücünün %60'tan fazlasını hidroelektrik, rüzgâr, güneş, jeotermal ve biyokütle gibi sürdürülebilir kaynaklardan elde eder konuma ulaşmıştır.

Yenilenebilir enerji portföyü içerisinde jeotermal enerji; mevsimsel ve hava koşullarından etkilenmeyen, 7/24 kesintisiz üretim yapabilen baz yük santral yapısı ve yüksek kapasite faktörü ile stratejik bir konuma sahiptir. Nitekim Akkuş ve Yılmaz'ın 2023 yılındaki çalışması ile Şimşek'in 2022 yılındaki değerlendirmesinde vurgulandığı üzere, Türkiye 2000’li yılların başında yalnızca 15–18 MW seviyelerinde olan jeotermal kurulu gücünü; Yenilenebilir Enerji Kaynakları Destekleme Mekanizması (YEKDEM) teşvikleri, mevzuat düzenlemeleri ve özel sektör yatırımlarının etkisiyle 1.700 MW’ın üzerine taşımıştır. Jeotermal Elektrik Santral Yatırımcıları Derneği'nin (JESD) 2024 yılı kayıtlarında yer alan bu olağanüstü gelişim performansı sayesinde Türkiye; ABD, Endonezya ve Filipinler’in ardından jeotermal kurulu gücünde dünyada 4. sıraya yükselerek küresel ölçekte öncü bir aktör konumuna gelmiştir. Bu küresel başarı, Uluslararası Jeotermal Birliği'nin (IGA) 2023 tarihli verileri ve ThinkGeoEnergy platformunun 2024 yılı değerlendirmeleriyle de desteklenmektedir.

TEİAŞ'ın 2024 yılı güncel verileri incelendiğinde, jeotermal enerjinin Türkiye'deki toplam kurulu güç içindeki payı yaklaşık %1,4; yenilenebilir kurulu güç içindeki payı ise %2,2 civarındadır. Düşük görünen bu orana rağmen kaynak, yüksek verimliliği ve sürekli üretim kabiliyeti sayesinde ETKB'nin 2024 verilerine kıyasla ülke toplam elektrik üretiminin yaklaşık %3’ünü tek başına karşılamaktadır. Bununla birlikte, JESD'in 2024 raporlarında altı çizildiği üzere, 2010–2020 döneminde yaşanan hızlı büyüme ivmesi, son dönemde yüksek arama-sondaj maliyetleri, finansman koşulları ve çevresel lisanslama süreçlerinin etkisiyle daha kararlı fakat yavaş bir seyir izlemeye başlamıştır. Ayrıca Şimşek'in 2022 yılındaki araştırmasında belirttiği gibi, jeotermal kaynağın konut ısıtması, sera yetiştiriciliği ve termal turizm gibi doğrudan kullanım alanlarındaki yüksek potansiyeli de bu enerjinin çok yönlü değerlendirilmesine imkân tanımaktadır.

Bu çalışma; dünyada ve Türkiye’de yenilenebilir enerjinin mevcut durumunu genel hatlarıyla ele alırken, jeotermal enerjinin tarihsel gelişimini, toplam ve yenilenebilir enerji kaynakları içerisindeki güncel payını ve sektörel potansiyelini bütüncül bir yaklaşımla değerlendirmeyi amaçlamaktadır.

Yatırım projelerinin ekonomik fizibilitesini değerlendirmek için geleneksel olarak kullanılan İNA ve bu yaklaşıma dayanan NBD gibi yöntemler, gelecekteki nakit akışlarını belirli bir iskonto oranıyla bugüne indirgeyerek projenin değerini hesaplar. Ancak bu yöntemler, projenin yaşam döngüsü boyunca yönetimin değişen piyasa koşullarına uyum sağlama yeteneğini, yani stratejik esnekliğini göz ardı ederler. Pasif bir yönetim anlayışını varsayan bu yaklaşımlar, bir projenin yatırımı yapıldıktan sonra önceden belirlenmiş bir yolda ilerleyeceğini kabul eder. Bu durum, özellikle belirsizliğin yüksek olduğu enerji sektöründe, projelerin gerçek değerinin altında tahmin edilmesine ve potansiyel olarak kârlı yatırım fırsatlarının kaçırılmasına neden olabilir.

Bu noktada, 1984 yılında Myers tarafından ortaya atılan reel opsiyonlar teorisi, geleneksel İNA yaklaşımlarının büyük bütçeli yatırımlara stratejik yaklaşım eksikliklerini gidermek için güçlü bir alternatif olarak öne çıkmaktadır. Finansal piyasalardaki opsiyon sözleşmelerinin mantığını reel varlık yatırımlarına uyarlayan bu teori, bir yatırım projesini bir opsiyon olarak ele alır. Proje için erteleme, genişleme, daraltma, terk etme veya teknoloji değiştirme gibi esneklikler, birer reel opsiyon olarak tanımlanır ve bu opsiyonların değeri, projenin toplam değerine dahil edilir. Bu sayede, yönetim esnekliğinin ve belirsizliğin yarattığı stratejik değer ölçülebilir hale gelir.

Yenilenebilir enerji yatırımlarının değerlemesinde reel opsiyonlar teorisinin kullanımı uluslararası literatürde hidroelektrik, rüzgâr ve güneş enerjisi gibi alanlarda farklı metodolojilerle (Monte Carlo Simülasyonu, Binomiyal Yöntem vb.) sıklıkla çalışılmıştır. Monjas-Barraso ve Balibrea-Iniesta (2013), Santos vd. (2014) ve Loncar vd. (2017) çalışmalarında, bu yöntemlerin yenilenebilir enerji projelerinin esneklik değerini ve belirsizlik altındaki yatırım kararlarını nasıl optimize ettiğini ortaya koymuştur. Ancak mevcut çalışmalar incelendiğinde, Türkiye'nin kendine özgü teşvik ve regülasyon yapısı altında JES yatırımlarına odaklanan araştırmaların oldukça sınırlı olduğu görülmektedir.

Bu kapsamda, öncelikle geçmişte yapılmış olan çalışmalardan bilgiler paylaşılacak, akabinde çalışmada kullanılacak olan temel değerleme yöntemleri açıklanacaktır. Ardından, teori, negatif NBD değerine sahip olduğu hesaplanan bir JES yatırım projesine uygulanacaktır. Bu araştırmanın temel amacı; Türkiye'deki kendine özgü teşvik ve regülasyon yapısı altında, geleneksel statik yöntemlerle "kârsız" kabul edilen bir JES yatırımının, reel opsiyonlar teorisi (Black-Scholes modeli) ile içsel esnekliklerin dahil edilmesi sonucunda nasıl rasyonel bir yatırıma dönüşebileceğini somut bir vaka üzerinden incelemektir. Bu doğrultuda temel araştırma sorumuz, "Yatırım esnekliğinin ve belirsizliklerin jeotermal enerji yatırımlarının finansal değerlemesine ve karar süreçlerine etkisi nedir?" şeklinde belirlenmiştir. Çalışma kapsamında test edilecek hipotezler ise şunlardır:

H1: Reel opsiyonların modele dahil edilmesi, geleneksel NBD yöntemine kıyasla proje değerini artırmaktadır.

H2: Yüksek belirsizlik koşulları altında geleneksel NBD yöntemi, proje değerini sistematik olarak eksik tahmin etmektedir.

Bu çalışma, söz konusu sınırlılıkları aşmak amacıyla JES vaka analizi üzerinden alana şu özgün katkıları sunmaktadır:

Literatür taraması

Yenilenebilir enerji projelerinin fizibilite değerlendirmelerinde; piyasa fiyatları, hammadde/yatırım maliyetleri ve yasal düzenlemelerden kaynaklanan belirsizlikleri dinamik bir yapıda modele dahil eden Reel Opsiyonlar Analizi (ROA), geleneksel NBD yönteminin statik ve muhafazakar yapısına karşı güçlü bir alternatif sunmaktadır. Literatürdeki çalışmalar metodolojik ve ampirik açılardan incelendiğinde; opsiyon türleri ve yönetimsel esneklikler, sayısal modelleme teknikleri ile kamu politikaları ve bölgesel dinamikler olmak üzere üç temel tema etrafında şekillenmektedir.

1. Opsiyon Türleri ve Yönetimsel Esneklikler Açısından Tematik Sentez.

Literatürdeki çalışmalar incelendiğinde, yönetimsel esnekliklerin ele alınış biçiminde belirgin bir hiyerarşi ve odak farkı görülmektedir.

Ayrışan ve Eksik Yönler: Literatürde erteleme opsiyonu geniş kabul görmekle birlikte, jeotermal enerji gibi yüksek arama/sondaj riski ve uzun yatırım süreci içeren spesifik yenilenebilir kaynaklarda erteleme, genişleme ve terk etme esnekliklerini eş zamanlı inceleyen bütünleşik çalışmalar oldukça kısıtlıdır.

2. Modelleme Teknikleri ve Metodolojik Yaklaşımlar Açısından Tematik Sentez

Reel opsiyonların değerlenmesinde kullanılan analitik ve sayısal yöntemler; hesaplama karmaşıklığı, veri ihtiyacı ve varsayımsal esneklik açısından farklı kategorilerde değerlendirilmektedir:

Ayrışan ve Eksik Yönler: Metodolojik araştırmalar çoğunlukla simülasyon bazlı (Monte Carlo Simülasyonu ve Binomiyal) karmaşık yaklaşımlara odaklanmış; ancak parametrik risklerin analitik olarak net tanımlanabildiği vaka analizlerinde Black-Scholes gibi kapalı formül çözümlerinin sunduğu pratik ve duyarlı değerleme kapasitesi gölgede kalmıştır.

3. Kamu Politikaları, Teşvikler ve Bölgesel Dinamikler Açısından Tematik Sentez

Kamu müdahaleleri ve yasal düzenlemelerin yatırımlar üzerindeki etkisini inceleyen çalışmalar ampirik olarak ortak bir noktada birleşmektedir:

Ayrışan ve Eksik Yönler: Literatürde genel teşvik mekanizmaları sıklıkla çalışılmış olsa da, teşviklerin ve doğal kaynağa dayalı belirsizliklerin Jeotermal Enerji Santrali (JES) projelerindeki negatif NBD krizini nasıl çözebildiğine dair somut bölgesel vaka analizleri yetersizdir.

Tablo 1: Mevcut Literatürün Yöntemsel Özeti

Yazar(lar) ve Yıl İncelemenin Yapıldığı Ülke / Sektör Ele Alınan Belirsizlikler Kullanılan Yöntem(ler) Öne Çıkan Ana Bulgular
MonjasBarroso & BalibreaIniesta (2013) Danimarka, Finlandiya, Portekiz / RES Fiyat, enflasyon, kapasite, maliyet MCS, Binomiyal (NBD, GNBD) Teşvikler getiride ana faktör; MCS ve Binomiyal benzer sonuç verir.
Brandao vd. (2013) Brezilya / Biyokütle Girdi ve çıktı fiyatları GBH, Ortalamaya Geri Dönüş, MCS GBH daha yüksek opsiyon değeri üretir; esneklikler mutlaka modellenmelidir.
Detert & Kotani (2013) Moğolistan / Rüzgâr, Güneş, Termal Kömür fiyatı GBH, Ortalamaya Geri Dönüş, MCS Opsiyonlar yatırıma ek değer katar; GBH daha yüksek değer verir.
Anderson & Weersink (2014) ABD (Kaliforniya) / Anaerobik Çürütücü Pazar ve teşvik belirsizliği Erteleme Opsiyonu, Statik NBD Erteleme esnekliği projeye ~300.000$ ek değer sağlar.
Santos vd. (2014) Portekiz / Hidroelektrik Elektrik fiyatı volatilitesi Binomiyal Model, Statik NBD 5 yıllık erteleme opsiyonu proje değerini belirgin şekilde yükseltir.
Onar & Kılavuz (2015) Türkiye / Rüzgâr (RES) Rüzgâr hızı, elektrik fiyatı MCS, GBH, Weibull Dağılımı Statik NBD negatifken ROA pozitif değer verir; yerli aksam desteği değeri artırır.
Sisodia vd. (2015) İspanya / Yenilenebilir Enerji Düzenleme ve fiyat değişimleri MCS, Erteleme ve Genişleme Düzenleme risklerinde erteleme opsiyonu kritik avantaj sağlar.
Fleten vd. (2016) Norveç / Hidroelektrik Elektrik ve teşvik fiyatları Black Scholes, Statik NBD Bekleme/erteleme esnekliği negatif NBD'li projelerin getirisini optimize eder.
Zhang vd. (2016) Çin / GES Elektrik ve SREC fiyatları MCS, Erteleme Opsiyonu 1 aylık erteleme dahi projelerin %76'sında ek değer oluşturur.
Eissa & Tian (2017) Mısır / Güneş (GES) Maliyet, değer, risk L3C2M, Sonlu Farklar, MCS L3C2M modeli MCS ile aynı sonucu çok daha hızlı ve pratik sunar.
Kitzing vd. (2017) Baltık Denizi / Deniz Üstü RES Kapasite kısıtları, pazar Erteleme ve Kapasite Seçimi Genişleme opsiyonu atıl kapasite ve fırsat maliyetini çözer.
Loncar vd. (2017) Sırbistan / RES Teşvik ve işletme süreçleri Bileşik Opsiyon (MCS, Binom) Ardışık karar mekanizması proje değerini ve yönetsel esnekliği artırır.
Moon & Baran (2018) ABD, Japonya, Kore, Almanya / GES Maliyet belirsizliği Erteleme Opsiyonu, Binomiyal Optimal bekleme süresi ülkelere ve tesis ölçeğine göre farklılaşır.
Liu vd. (2019) Çin / Rüzgâr Depolama Elektrik fiyatı Black-Scholes (Erteleme, Terk) 5 yıllık erteleme esnekliği kârlılığı sağlar; terk opsiyonu riski sınırlar.
Penizzotto vd. (2019) Arjantin / Çatı GES Tarifeler ve yatırım maliyeti GBH, MCS (PVSOL, Matlab) Erteleme esnekliği negatif NBD'yi pozitif GNBD'ye dönüştürür.
Aquila vd. (2020) Brezilya / RES Pazar ve üretim riskleri Binomiyal, Crystal Ball (MCS) Terk etme opsiyonu proje değerini %30,29 artırarak riski düşürür.
BalibreaIniesta (2020) Fransa / GES Fiyat ve maliyet MCS, Alım/Satım Opsiyonları %59 üzerindeki tarife artışlarında satım opsiyonu kârlı hale gelir.
Di Bari (2020) İtalya / GES Mikro-iklim (ışınım/sıcaklık) Binomiyal, Statik NBD Düşük ışınımlı bölgelerde erteleme opsiyonu projeyi kârlı kılar.
Assereto & Byrne (2021) İrlanda / GES Elektrik fiyatı MCS, Reel Opsiyonlar Teşviklerin bulunmadığı senaryo ile yatırımı inceler.
Gupta (2021) Hindistan / Rüzgâr ve Güneş Kömür fiyatı belirsizliği Genişleme Opsiyonlu Binom %25 emisyon hedefleri için yıllık %7 kapasite artışı önerilmektedir.
Liu vd. (2021) Çin / Deniz Üstü RES Maliyet, elektrik, karbon fiyatı Binomiyal, MCS Erteleme ve sübvansiyonlar negatif NBD'li projeleri kârlı hale getirir.
Wang vd. (2022) Çin / GES Piyasa ve TGC fiyatları MCS, Kademeli Yatırım Kademeli yatırım, tek seferlik yatırıma göre fırsat maliyetini azaltır.
Ersen vd. (2023) Türkiye / GES Veri eksikliği, volatilite Sezgisel Bulanık Trinomial Dinamik nakit akışı volatilitesi altında 8 yıl erteleme optimaldir.

4. Araştırma Boşluğu ve Seçilen Yöntemin Gerekçesi

Enerji sektöründe reel opsiyonlar teorisine (ROT) dayalı yapılan mevcut literatür incelendiğinde, çalışmaların temel olarak yöntemsel yaklaşım, opsiyon türü ve elde edilen bulgular bakımından üç ana tema etrafında yoğunlaştığı görülmektedir.

Araştırma Boşluğu: Bu tematik sentez ışığında literatürdeki temel araştırma boşluğu şu noktada belirmektedir: Yüksek sermaye gereksinimi, uzun yatırım ufku ve yüksek piyasa belirsizliği içeren JES yatırımlarında; negatif NBD değerine sahip projelerin yönetimsel esneklikler (erteleme, genişleme, terk etme) dahil edildiğinde nasıl ekonomik olarak fizibil hale gelebildiğini, özellikle Türkiye yenilenebilir enerji piyasası bağlamında analitik ve pratik bir vaka analizi üzerinden gösteren bütünleşik çalışmaların yetersizliğidir.

Çalışmanın Özgün Katkısı ve Yöntem Gerekçesi: Bu çalışma, söz konusu sınırlılıkları aşmak amacıyla JES vaka analizi üzerinden alana şu özgün katkıları sunmaktadır:

Yöntem

Bu bölümde, JES projesi için hem geleneksel yöntemlerden NBD hesaplaması hem de reel opsiyon değerleme yöntemlerinden Black-Scholes modeli kullanılarak opsiyon değeri ve opsiyon ile NBD’nin toplamı olan GNBD hesaplanacaktır.

Çalışmada reel opsiyon değerlemesinde Black–Scholes modeli tercih edilmiştir. Bunun temel nedeni, modelin analitik yapısı sayesinde yatırım projelerinin hızlı ve kapalı formda değerlenmesine olanak sağlamasıdır. Ayrıca literatürde enerji yatırımlarının reel opsiyon analizlerinde Black–Scholes yaklaşımının yaygın olarak kullanıldığı görülmektedir. Bu nedenle çalışma kapsamında karşılaştırılabilirliği artırmak ve hesaplama sürecini sadeleştirmek amacıyla Black–Scholes modeli esas alınmıştır.

Projenin uygulanabilirliği, geleneksel yöntemde yalnızca proje değerine bakılarak değerlendirilirken, reel opsiyon yaklaşımında opsiyon değeri pozitif olsa bile GNBD’nin pozitif olması gerekmektedir. Bu doğrultuda, aşağıdaki bölümlerde kullanılan değerleme yöntemleri, parametreler ve eşitlikler ayrıntılı şekilde açıklanacaktır.

Net Bugünkü Değer (NBD) yöntemi ile değerleme

NBD hesaplama sürecinde ilk olarak projeye ilişkin parametreler belirlenir. Daha sonra, İNA hesaplanarak 20 yıllık net nakit akışları ortaya konur ve bu nakit akışları iskonto oranı ile bugünkü değerlerine indirgenir. Son aşamada, bugünkü değerlerin toplamından proje maliyeti çıkarılarak NBD bulunur. Proje parametreleri Tablo 2’de verilmiştir.

Tablo 2’de verilmiş olan proje yatırım maliyeti dünya genelinde Geothermal Energy Association (GEA) (2024) tarafından yayınlanan verilere dayanılarak megawatt (MW) başına düşen yatırım maliyeti olan 4,015 MUSD/MW değeri dikkate alınarak hesaplanmıştır. Operasyonel giderler ise International Renewable Energy Agency (IRENA) (2025) tarafından yayımlanan rapora göre, jeotermal enerji santrallerinde işletme ve bakım (İ&B) maliyetleri için dikkate alınan 0,03 USD/kWh verisi dikkate alınarak hesaplanmıştır.

Tablo 2: Proje Parametreleri (NBD)

Proje Parametreleri
Proje Maliyeti 1.686.701.500 TL
Projenin Yıllık Gelir Miktarı (1. Yıl) 344.300.544 TL
Ekonomik Ömrü 20 yıl
Kurulu Gücü 10 MW
Ünite Sayısı 1
Operasyonel Gider (1. Yıl) 104.534.323 TL
Amortisman Değeri 84.335.075 TL
Kurumlar Vergisi %25
TÜFE – 2005–2024 ortalama enflasyon oranı) %16,915
Birim Elektrik Fiyatı 5,93 TL/kWh
β (Jeotermal Enerji Sektörü, ortalama) 0,71875
Piyasa Risk Primi (Enerji Sektörü) %5,5
AOSM %34,2731

Tablo 2’de yer alan proje parametreleri, projenin ekonomik analiz bölümünde hesaplanmaktadır. Bir jeotermal enerji santralinin gelirinin doğru şekilde hesaplanabilmesi için öncelikle tesisin enerji üretim kapasitesinin bilinmesi gerekmektedir. Üretim miktarının belirlenmesi için, JES'in ürettiği enerji miktarı ile santralin kurulu olduğu bölgedeki rezervuar ve kuyuların kapasite faktörü dikkate alınmalıdır. Jeotermal elektrik üretim santrallerinde yılda yaklaşık 5 gün bakım onarım faaliyetleri için üretim durdurulmaktadır. Üretim miktarı şu şekilde hesaplanmıştır: 10 MW * 0,96 * (365-5 gün) * 24 saat = 82.944.000 kWh. Burada kapasite faktörünün %96 olarak alınması, jeotermal elektrik santralleri üretimlerinin dış hava sıcaklıklarından etkilenmesi nedeniyle yaz aylarında üretimde düşüşlerin olacağı dikkate alınmıştır.

Diğer önemli bir parametre ise elektrik fiyatıdır. JES'in 2026 yılında devreye girdiği göz önüne alınarak üretilen elektriğin yıl içinde büyük oranda kesintisiz üretileceği için 30 kWh üzerindeki tüketicilere satılacağı varsayılmıştır. Analizde baz alınan 5,93 TL/kWh birim elektrik fiyatı, EPDK'nın yayımladığı 30 kWh üstü tüketici tarifesinden hareketle belirlenmiştir. Bu yaklaşımın temel gerekçesi, 10 MW gücündeki JES projesinin serbest piyasada ikili anlaşmalar (PPA) yoluyla büyük ölçekli tüketicilere doğrudan satış yapma potansiyeli ve serbest piyasa takas fiyatlarının (PTF) dönemsel tavan fiyat uygulamalarıyla bu tarifeye yakınsamasıdır. Bu kabul, üreticinin spot piyasa dalgalanmalarından bağımsız olarak uzun vadeli sözleşmelerle elde edebileceği muhafazakâr nakit akışını temsil etmekte olup, sonrasında elektrik fiyatı her yıl hesaplanan enflasyon oranı mertebesinde artırılarak dikkate alınmıştır.

JES için önemli bir parametre olan dolar kuru, bu çalışmada T.C. Cumhurbaşkanlığı Strateji ve Bütçe Başkanlığı’nın 2025-2027 Dönemi Yatırım Programı Hazırlama Rehberi’nde belirtilen 2025 yılı sabit kuru olan 1 ABD Doları = 42,01 TL esas alınmıştır. Projenin yıllık geliri 82.944.000 kWh üretim miktarının, %30 iç tüketim düşürüldükten sonra kalan 58.060.800 kWh net elektrik üretim miktarının, 5,93 TL/kWh birim elektrik fiyatı ile çarpılması sonuncunda 344.300.544 TL olarak hesaplanmıştır. İNA için birim elektrik fiyatı başlangıç olarak 5,93 TL olarak belirlenmiştir. Projenin giderleri, ilk yatırım maliyeti (40.150.000 USD = 1.686.701.500 TL) ve ilk yıl için operasyonel giderler (2.488.320 USD = 104.534.323 TL) olarak ikiye ayrılmıştır. JES’nin ekonomik ömrü 20 yıl olarak kabul edilmiştir. Bu doğrultuda amortisman oranı %5,0 olarak hesaplanmıştır. Kurumlar Vergisi oranı, 2025 yılı için %25 olarak belirlenmiştir. Enflasyon oranı olarak TÜFE’nin 2005-2024 yılları arasındaki ortalaması %16,915 kullanılmıştır.

Varlığın şimdiki değeri, NBD hesaplamasında iskonto oranı kullanılarak indirgenen bugünkü değerlerin toplamından oluşur. Varlığın kullanım fiyatı, JES projesi için öngörülen yatırım maliyeti olarak belirlenirken, risksiz faiz oranı olarak GCM Yatırım Analiz Raporunda (2025) belirtilen 2025 yılı aralık ayı itibari ile hesaplanan 10 yıllık tahvil faiz oranı olan %30,32 olarak esas alınmıştır. İskonto oranı, AOSM hesabı dikkate alınarak risksiz faiz oranı ile jeotermal enerji sektörü beta (β) katsayısı ile piyasa risk priminin çarpımının toplanması neticesinde hesaplanmaktadır.

Jeotermal enerji sektörü için belirlenmiş tek bir beta katsayısı (β) bulunmamaktadır. Borsa İstanbul (BIST)’da bulunan ve özellikle yenilenebilir enerji ağırlıklı altyapısı ile jeotermal odaklı enerji şirketleri arasında bulunan Galata Wind (GWIND), Aydem Yenilenebilir (AYDEM), Margün Enerji (MAGEN) ve Zorlu Enerji'nin (ZOREN)’nin geçmiş üç yıllık beta katsayıları Borsa İstanbul (BIST) Enerji Endeksi ve şirket verileri (2026), Kamuyu Aydınlatma Platformu (KAP) Enerji sektörü şirket finansal raporları (2026) ile TradingView (2026) BIST enerji sektörü hisse senedi fiyat serileri ve 3 yıllık beta katsayıları incelenerek Tablo 3’te bulunan verilere ulaşılmıştır.

Tablo 3: Elektrik Üretim Şirketleri 2023-2025 Dönemi Tahmini Beta Katsayıları Aralıkları

Şirket Beta Katsayısı
Galata Wind (GWIND ~0,60 – 0,65
Aydem Yenilenebilir (AYDEM) ~0,75 – 0,85
Margün Enerji (MAGEN) ~0,68 – 0,74
Zorlu Enerji (ZOREN) ~0,70 – 0,78
Ortalama ~0,6825 – 0,7550

Borsa İstanbul’da işlem gören yenilenebilir enerji şirketlerinin (Galata Wind, Aydem Yenilenebilir, Margün Enerji, Zorlu Enerji) son 3 yıllık kaldıraçlı beta katsayıları ortalamasının alt ve üst sınırları dikkate alınmıştır. Tablo 3'te sunulan aralıkların orta noktası ve şirketlerin dönemsel getiri serilerinin ortalaması neticesinde çalışmada 0,71875 değeri kullanılmıştır. Garanti BBVA Enerji Sektörü Raporu’na (2025) göre Türkiye'deki enerji sektörü değerleme raporlarına göre finansal analizlerde piyasa risk primi %5,5 seviyelerinde kabul edilmektedir. Bu çalışmada da aynı risk primi dikkate alınmıştır. Bu durumda çalışmada kullanılan iskonto oranı %34,2731 olarak hesaplanmıştır.

NBD hesaplamasında kullanılan formül Eşitlik (1)’de belirtilmiş olup projenin özkaynak ile finanse edildiği dikkate alınmıştır.

NBD=∑i=1n(Ai(1+r)i)−CNBD = \sum_{i = 1}^{n}{\left( \frac{A_{i}}{(1 + r)^{i}} \right) - C} Eşitlik (1)

Burada;

Black-Scholes yöntemi ile değerleme

Reel opsiyon değerleme yöntemlerinden biri olan Black-Scholes modeli, analitik yapısı sayesinde hesaplama ve analiz kolaylığı sunan en pratik yöntemlerden biridir. Modelin formülleri aşağıda Eşitlik (2), Eşitlik (3), Eşitlik (4 )ve Eşitlik (5) ile gösterilmiştir:

C0=S0N(d1)−XerfTN(d2)C_{0} = S_{0}N\left( d_{1} \right) - Xe^{r_{f}T}N(d_{2}) Eşitlik (2)

P0=Xe−rfTN(−d2)−S0N(−d1)P_{0} = Xe^{- r_{f}T}N\left( - d_{2} \right) - S_{0}N\left( {- d}_{1} \right) Eşitlik (3)

d1=ln(S0X)+(rf+σ2/2)*TσTd_{1} = \frac{\ln\left( \frac{S_{0}}{X} \right) + ({r_{f} + \sigma}^{2}/2)*T}{\sigma\sqrt{T}} Eşitlik (4)

d2=d1−σTd_{2} = d_{1} - \sigma\sqrt{T} Eşitlik (5)

Modelde kullanılan terimler şunlardır:

Black-Scholes değerleme yönteminde kullanılan parametreler Tablo 4’te gösterilmektedir. Türkiye’de jeotermal kaynak arama ve işletme faaliyetleri 5686 sayılı Jeotermal Kaynaklar ve Doğal Mineralli Sular Kanunu ve ilgili Uygulama Yönetmeliği hükümleri çerçevesinde yürütülmektedir. Kanun hükümleri gereğince işletme ruhsatları başlangıçta 30 yıla kadar verilebilmektedir. Bu vaka analizinde, yatırımcının piyasa takas fiyatı dalgalanmalarını gözlemleyerek optimal yatırıma başlama kararını alabileceği yasal ve sözleşmesel esneklik penceresi (erteleme süresi), sektörel imtiyaz ve ruhsat devir/koşul süreleri dikkate alınarak ihtiyatlı bir yaklaşımla 20 yıl olarak modellenmiştir. Modelde kullanılan bu süre, projenin yasal işletme ömrü içinde yatırımın ertelenebileceği maksimum karar penceresini ifade etmektedir.

Tablo 4: Proje Parametreleri (Reel Opsiyonlar)

Girdi Parametreleri
1 10 Yıllık Tahvil Getirisine Dayalı Risksiz Faiz Oranı rf %30,32
2 Varlığın Şimdiki Değeri S 1.032.307.299
3 Varlığın Kullanım Fiyatı X 1.686.701.500
4 Opsiyonun Maksimum Erteleme/Bekleme Süresi T 20 yıl
5 Yıllık Standart Sapma σ 0,40091
6 Yıllık Dönemler Δt 1

Reel opsiyon değerleme yöntemlerinde en zor belirlenen parametrelerden biri olan volatilite, bu çalışmada JES yatırımını en çok etkileyen faktörlerden biri olan birim elektrik fiyatı üzerinden hesaplanmıştır. Birim elektrik fiyatı EPİAŞ yıllık bültenlerinde (2015 – 2026 arası) yayınlanmış olan ortalama piyasa takas fiyatları (PTF) dikkate alınmıştır. PTF, serbest piyasada elektriğin satış fiyatını göstermektedir. Ancak özellikle son yıllarda TL bazındaki PTF’ları oynaklığın yüksek olması sebebiyle TL bazındaki PTF, Merkez Bankası verileri üzerinden hesaplanmış olan yıllık ortalama dolar kuruna bölünmüş ve dolar bazlı yıllık ortalama birim elektrik satış fiyatları hesaplanmıştır. Her bir birim elektrik fiyatının log getirisi ln(Yi/(Yi-1) formülü ile hesaplanarak, toplam verinin ortalaması log getirilerden çıkarılmış ve elde edilen verilerin kareleri alınarak standart sapması bulunmuş, akabinde de volatilite değeri elde edilmiştir. Yıllara göre PTF, yıllık ortalama dolar kurları, dolar bazlı elektrik birim fiyatları ve hesaplanan volatilite değerleri Tablo 5’te sunulmuştur. Bu doğrultuda, Brigham (1995) tarafından aktarılan ve Eşitlik (6)’da verilen standart sapma formülü kullanılarak volatilite değerinin hesaplanmasına ilişkin çözüm aşağıda verilmiştir.

σ=1(n−1)∑i=1n(Yi−Y¯)2\sigma = \sqrt{\frac{1}{(n - 1)}\sum_{i = 1}^{n}{{(Y}_{i} - \overline{Y})}^{2}} Eşitlik (6)

σ=1,446569=0,16073\sigma = \sqrt{\frac{1,44656}{9}} = \sqrt{0,16073}=0,40091

Tablo 5: Volatilite Hesabı

Yıllık Ortalama Elektrik Piyasa Takas Fiyatı

(PTF)

(TL/MWh)

Yıllık Ortalama Dolar Kuru

(TL/USD)

Yıllık Ortalama Elektrik Satış Fiyatı

(USD/MWh)

Log Getiri

(𝐫𝐢)\mathbf{(}\mathbf{r}_{\mathbf{i}}\mathbf{)}

𝐥𝐧(𝐘𝐢−𝐘𝐢−𝟏)\mathbf{ln(}\mathbf{Y}_{\mathbf{i}}\mathbf{-}\mathbf{Y}_{\mathbf{i - 1}}\mathbf{)}

𝛍¯\overline{\mathbf{\mu}}
𝐫𝐢−𝛍¯\mathbf{r}_{\mathbf{i}}\mathbf{-}\overline{\mathbf{\mu}}
(𝐫𝐢−𝛍¯)𝟐{\mathbf{(}\mathbf{r}_{\mathbf{i}}\mathbf{-}\overline{\mathbf{\mu}}\mathbf{)}}^{\mathbf{2}}
2025 2619,81 39,5095 66,3084 -0,02622 0,02691 -0,05313 0,00282
2024 2235,52 32,8415 68,0700 -0,30149 0,02691 -0,32840 0,10785
2023 2189,30 23,7910 92,0222 -0,49804 0,02691 -0,52495 0,27557
2022 2510,72 16,5810 151,4215 0,97226 0,02691 0,94535 0,89368
2021 508,10 8,8717 57,2719 0,36580 0,02691 0,33889 0,11484
2020 278,72 7,0160 39,7263 -0,14270 0,02691 -0,16961 0,02877
2019 260,32 5,6814 45,8197 -0,04380 0,02691 -0,07071 0,00500
2018 231,64 4,8388 47,8714 0,06463 0,02691 0,03772 0,00142
2017 163,84 3,6510 44,8754 -0,03554 0,02691 -0,06245 0,00390
2016 140,59 3,0235 46,4991 -0,08579 0,02691 -0,11270 0,01270
2015 138,01 2,7240 50,6645 - - - -
𝛔𝟐\mathbf{\sigma}^{\mathbf{2}}
0,16073
σ 0,40091

Bulgular ve tartışma

Bulgular, erteleme opsiyonu yaklaşımının yüksek belirsizlik altındaki yatırımlarda geleneksel NBD yönteminin eksikliklerini gidermeye yönelik vaka bazlı bir perspektif sunduğunu doğrulamaktadır. Çalışma %100 özkaynak finansmanı varsayımıyla yürütüldüğünden, analizdeki vergi etkileri yalnızca işletme faaliyetleri üzerinden hesaplanan kurumlar vergisi yükümlülüklerini ve amortismanların vergi kalkanı etkisini kapsamaktadır.

Bu bağlamda araştırma bulguları, H1 hipotezini ("Reel opsiyonların modele dahil edilmesi, geleneksel NBD yöntemine kıyasla proje değerini artırmaktadır") bu vaka özelinde doğrulamaktadır. H2 hipotezi ("Yüksek belirsizlik koşulları altında geleneksel NBD yöntemi, proje değerini sistematik olarak eksik tahmin etmektedir") ise, farklı volatilite seviyeleri karşılaştırmalı olarak simüle edilmediğinden, incelenen tekil vaka verileri çerçevesindeki erteleme esnekliği gözlemleriyle sınırlı bir vaka içi yorum olarak değerlendirilmelidir.

Öte yandan, çalışmada volatilite (σ), döviz bazlı uluslararası jeotermal maliyet ve gelir denklemlerini yansıtabilmek adına Dolar cinsinden hesaplanmıştır. Buna karşın statik NBD ve Black-Scholes modelindeki dayanak varlık değeri (S0) ile kullanım fiyatı (X) Türkiye'deki enflasyonist ortam ve kur beklentileri (T.C. SBB 2025-2027 dönemi kur öngörüleri) baz alınarak TL cinsinden türetilmiştir. Bu durum, kur volatilitesinin TL varlık değerine ve opsiyon primine yansıtılmasında gösterge niteliğinde bir parametre kullanıldığını göstermekte olup; analiz, %100 özkaynak yapısı ve 2025-2026 dönemi sabit kur/enflasyon varsayımlarıyla sınırlıdır.

Makalenin bulguları, "reel opsiyonlar yaklaşımının, yüksek belirsizlik altındaki yatırımlarda geleneksel NBD yönteminin eksikliklerini gidererek projenin esneklik değerini ortaya çıkardığı" yönündeki genel literatür çerçevesiyle örtüşmektedir. Makaleyi mevcut literatürden ayıran ve özgün kılan temel unsur ise, bu teorik altyapıyı Türkiye'deki güncel ekonomik parametreler (yüksek enflasyonist ortam, reel vergi yükü etkisi) çerçevesinde bir jeotermal enerji santraline uygulanan erteleme opsiyonu özelinde incelemiş olmasıdır.

Yüksek enflasyon ve vergi yükünün, erteleme opsiyonunun net bugünkü değerini daraltıcı yönlü etkileri ele alınarak çalışmanın kapsamı sayısallaştırılmış bu opsiyona odaklandırılmıştır. Bu doğrultuda, elde edilen bulgular jeotermal yatırımların stratejik esneklik boyutunun değerlendirilmesine katkı sunmakta ve mevcut literatürü bu çerçevede desteklemektedir.

Öte yandan, vergi kalkanının projenin genel risk profili AOSM ile indirgenmesi tercihi, Miles-Ezzell (1980) ve Harris-Pringle (1985) gibi öncü çalışmaların hedef sermaye yapısı varsayımlarıyla uyumludur. Borç maliyeti yerine AOSM'nin kullanılması, vergi kalkanı nakit akışlarının operasyonel risklerle aynı düzeyde risk taşıdığı varsayımına dayanır. Bu yöntemsel tercih, vergi kalkanının bugünkü değerinin olduğundan yüksek hesaplanmasını engellemekte; böylece projenin NBD üzerinde muhafazakar (conservative) bir baskı yaratarak olası bir aşırı değerlemeyi (overvaluation) sınırlamaktadır. Çalışmanın bu kısıtlılığı, gelecekteki araştırmalarda projenin operasyonel riski ile vergi/teşvik risklerini ayrıştıran ve düzeltilmiş bugünkü değer gibi alternatif yaklaşımları entegre eden modellerin geliştirilmesi gerekliliğini ortaya koymaktadır.

Yatırımın sonraki aşamasında, ekonomik ömür boyunca piyasa riskleri ve belirsizliklerinin de dikkate alındığı reel opsiyon değerleme yöntemlerinden Black-Scholes modeli kullanılarak projenin erteleme opsiyon değeri hesaplanmıştır. Tablo 4’te verilen parametreler doğrultusunda, 20 yıl vadeli bir JES projesine bugün başlanması durumunda Black-Scholes yöntemiyle yapılan hesaplamalar aşağıda gösterilmiştir.

Tablo 6: İndirgenmiş Nakit Akışları (İNA) Analizi

Üretim Miktarı
(kWh)
Birim Elektrik Fiyatı
(TL)
Gelir
(TL)
Gider
(TL)
FAVÖK
(TL)
Amortisman
(-TL)
FVÖK
(TL)

Vergi

(%25)
(TL)

Net Faaliyet Karı
(TL)
1. Yıl 58.060.800 5,93 344.300.544 104.534.323 239.766.221 84.335.075 155.431.146 38.857.786 116.573.359
2. Yıl 58.060.800 6,93 402.538.981 122.216.304 280.322.677 84.335.075 195.987.602 48.996.901 146.990.702
3. Yıl 58.060.800 8,11 470.628.450 142.889.192 327.739.258 84.335.075 243.404.183 60.851.046 182.553.137
4. Yıl 58.060.800 9,48 550.235.252 167.058.899 383.176.353 84.335.075 298.841.278 74.710.320 224.130.959
5. Yıl 58.060.800 11,08 643.307.545 195.316.911 447.990.634 84.335.075 363.655.559 90.913.890 272.741.669
6. Yıl 58.060.800 12,95 752.123.016 228.354.767 523.768.249 84.335.075 439.433.174 109.858.294 329.574.881
7. Yıl 58.060.800 15,15 879.344.624 266.980.976 612.363.649 84.335.075 528.028.574 132.007.143 396.021.430
8. Yıl 58.060.800 17,71 1.028.085.767 312.140.808 715.944.960 84.335.075 631.609.885 157.902.471 473.707.413
9. Yıl 58.060.800 20,70 1.201.986.475 364.939.425 837.047.050 84.335.075 752.711.975 188.177.994 564.533.981
10. Yıl 58.060.800 24,20 1.405.302.487 426.668.929 978.633.558 84.335.075 894.298.483 223.574.621 670.723.862
11. Yıl 58.060.800 28,30 1.643.009.403 498.839.978 1.144.169.424 84.335.075 1.059.834.349 264.958.587 794.875.762
12. Yıl 58.060.800 33,08 1.920.924.443 583.218.761 1.337.705.682 84.335.075 1.253.370.607 313.342.652 940.027.956
13. Yıl 58.060.800 38,68 2.245.848.813 681.870.214 1.563.978.599 84.335.075 1.479.643.524 369.910.881 1.109.732.643
14. Yıl 58.060.800 45,22 2.625.734.139 797.208.561 1.828.525.579 84.335.075 1.744.190.504 436.047.626 1.308.142.878
15. Yıl 58.060.800 52,87 3.069.877.069 932.056.389 2.137.820.680 84.335.075 2.053.485.605 513.371.401 1.540.114.204
16. Yıl 58.060.800 61,82 3.589.146.775 1.089.713.727 2.499.433.048 84.335.075 2.415.097.973 603.774.493 1.811.323.480
17. Yıl 58.060.800 72,27 4.196.250.952 1.274.038.804 2.922.212.148 84.335.075 2.837.877.073 709.469.268 2.128.407.805
18. Yıl 58.060.800 84,50 4.906.046.801 1.489.542.468 3.416.504.333 84.335.075 3.332.169.258 833.042.315 2.499.126.944
19. Yıl 58.060.800 98,79 5.735.904.617 1.741.498.576 3.994.406.041 84.335.075 3.910.070.966 977.517.742 2.932.553.225
20. Yıl 58.060.800 115,50 6.706.132.884 2.036.073.060 4.670.059.823 84.335.075 4.585.724.748 1.146.431.187 3.439.293.561

Tablo 7: Net Bugünkü Değer (NBD) Tablosu

Net Kar + Amortisman Yatırım Tutarı Nakit Akım İndirgeme Oranı Bugünkü Değer Net Bugünkü Değer
Başlangıç -1.686.701.500 -1.686.701.500 %34,2731 -1.686.701.500

1.032.307.299 -1.686.701.500 =

-654.394.201 TL

1. Yıl 200.908.434 200.908.434 149.626.691
2. Yıl 231.325.777 231.325.777 128.305.666
3. Yıl 266.888.212 266.888.212 110.245.813
4. Yıl 308.466.034 308.466.034 94.896.668
5. Yıl 357.076.744 357.076.744 81.811.825
6. Yıl 413.909.956 413.909.956 70.627.087
7. Yıl 480.356.505 480.356.505 61.043.581
8. Yıl 558.042.488 558.042.488 52.814.661
9. Yıl 648.869.056 648.869.056 45.735.686
10. Yıl 755.058.937 755.058.937 39.636.006
11. Yıl 879.210.837 879.210.837 34.372.646
12. Yıl 1.024.363.031 1.024.363.031 29.825.294
13. Yıl 1.194.067.718 1.194.067.718 25.892.304
14. Yıl 1.392.477.953 1.392.477.953 22.487.490
15. Yıl 1.624.449.279 1.624.449.279 19.537.532
16. Yıl 1.895.658.555 1.895.658.555 16.979.878
17. Yıl 2.212.742.880 2.212.742.880 14.761.018
18. Yıl 2.583.462.019 2.583.462.019 12.835.073
19. Yıl 3.016.888.300 3.016.888.300 11.162.627
20. Yıl 3.523.628.636 3.523.628.636 9.709.753

Hesaplamalarda d1 ve d2 değerlerinin formülasyonu Eşitlik (7) ve Eşitlik (8)’de verilmiştir.

d1=ln(S0X)+(rf+σ2/2)*TσTd_{1} = \frac{\ln\left( \frac{S_{0}}{X} \right) + ({r_{f} + \sigma}^{2}/2)*T}{\sigma\sqrt{T}} Eşitlik (7)

d1=ln(1.032.307.2991.686.701.500)+(0,3032+0,400912/2)*200,4009120d_{1} = \frac{\ln\left( \frac{1.032.307.299}{1.686.701.500} \right) + ({0,3032 + 0,40091}^{2}/2)*20}{0,40091\sqrt{20}}

d1=4,0048d_{1} = 4,0048

d2=d1−σTd_{2} = d_{1} - \sigma\sqrt{T} Eşitlik (8)

d2=4,0048−0,4009120d_{2} = 4,0048 - 0,40091\sqrt{20}

d2=2,2119d_{2} = 2,2119

Hesaplamalar sonucu elde edilen d1 ve d2 parametrelerinin, kümülatif normal standart dağılım tablosundan elde edilen değerleri N(d1)=0,999969 ve N(d2)=0,986513 olarak bulunmuştur. Bu durumda opsiyon değeri Eşitlik (9)’daki gibi hesaplanır.

C0=S0N(d1)−Xe−rfTN(d2)C_{0} = S_{0}N\left( d_{1} \right) - Xe^{- r_{f}T}N(d_{2}) Eşitlik (9)

C0=1.032.307.299*0,999969−1.686.701.500*e(−0,3032*20)0,986513C_{0} = 1.032.307.299*0,999969 - 1.686.701.500*\ e^{( - 0,3032*20)}0,986513

C0=1.028.406.437C_{0} = 1.028.406.437

Görüldüğü üzere, Black-Scholes değerleme yöntemi ile hesaplanan opsiyon değeri pozitif çıkarken, geleneksel yöntemle bulunan – 654.394.201\ TL tutarındaki negatif NBD değerinden daha yüksek bir değer elde edilmiştir. Geleneksel NBD yönteminde elde edilen negatif sonuç, projenin mevcut piyasa koşullarında uygulanabilir olmadığını göstermektedir. Ancak, opsiyon değeri ile birlikte hesaplanan yeni proje değeri olan GNBD'nin pozitif olması, JES yatırımının uygulanabilirliğini desteklemektedir. Genel GNBD formülü ile bu çalışmaya ait JES projesinin GNBD değerinin hesap yöntemi Eşitlik (10)’da gösterilmiştir.

GNBD=StatikNBD+OpsiyonDeğeriGNBD = Statik\ NBD + Opsiyon\ Değeri Eşitlik (10)

GNBD=−654.394.201+1.028.406.437GNBD\ = \ - 654.394.201 + \ 1.028.406.437

GNBD=374.012.236GNBD\ = \ 374.012.236

Statik NBD projenin bugünden koşulsuz başlatılması durumundaki net bugünkü değerini (-654.394.201 TL) temsil ederken, Black-Scholes modeliyle hesaplanan alım opsiyonu değeri yöneticiye tanınan esnekliğin toplam değerini göstermektedir. C0'ın ekonomik anlamına uygun olarak, statik NBD'ye doğrudan eklenen kısım toplam opsiyon değeri değil, opsiyonun statik duruma kıyasla sağladığı erteleme opsiyonunun projeye kattığı esneklik değeri (1.028.406.4371.028.406.437\ TL) olmalıdır. Bu doğrultuda GNBD, Statik NBD ile net esneklik priminin toplanmasıyla (374.012.236374.012.236TL) hesaplanmıştır. Bu formülasyon, erteleme opsiyonunun projeye kazandırdığı saf fırsat değerinin statik projeye eklenen marjinal katkısını net bir şekilde ortaya koymaktadır.

Her iki yöntemle elde edilen sonuçlar incelendiğinde, reel opsiyonlarla yapılan değerlemenin geleneksel yönteme kıyasla üstünlüğü, geleneksel yöntemde negatif çıkan proje değerinin reel opsiyonlarla daha yüksek olarak hesaplanmasıyla ortaya çıkmaktadır. Bu durum yalnızca JES projeleri için değil, diğer yenilenebilir enerji santralleri ve farklı yatırım projeleri için de dikkate alınması gereken önemli bir husustur. Literatürde hem geleneksel yöntemler hem de reel opsiyon yöntemleri kapsamında analitik ve simülasyon gibi çeşitli tekniklerin kullanıldığı sıkça görülmekte olup reel opsiyon değerleme yöntemleri kullanılarak farklı yenilenebilir enerji santralleri için gerçekleştirilen proje değerleme çalışmaları bulunmaktadır. Yapılan çalışmalarda geleneksel değerleme yöntemleri yerine farklı reel opsiyon değerleme tekniklerinin tercih edildiği ve bu yöntemlerin literatürde geniş bir uygulama alanı bulduğu da açıkça görülmektedir. Bu JES projesinde olduğu gibi, geleneksel yöntemlerin yerine yatırımcılara daha esnek çözümler sunan, risk ve belirsizlikleri göz ardı etmeyip değerlemeye dahil eden reel opsiyonlar, yatırım kararlarının daha onaylanabilir ve uygulanabilir olmasını sağlayarak, geleneksel yöntemlere göre daha fazla tercih edilmektedir.

Bu çalışmanın bulguları, reel opsiyonlar yaklaşımının yüksek belirsizlik altındaki yatırımlarda geleneksel NBD yönteminin eksikliklerini giderdiği yönündeki teorik temel ile genel hatlarıyla örtüşmektedir (örn., Di Bari, 2020; Fleten ve ark., 2016; Santos ve ark., 2014). Örneğin, Santos vd. (2014) tarafından gerçekleştirilen yenilenebilir enerji yatırımları analizinde de vurgulandığı üzere, piyasa oynaklığının yüksek olduğu dönemlerde esneklik opsiyonlarının projeye katma değer sağladığı sonucu bu araştırmanın bulgularıyla paralellik göstermektedir. Bununla birlikte, mevcut literatürdeki çalışmaların büyük çoğunluğu genellikle istikrarlı makroekonomik koşullara veya gelişmiş piyasalara odaklandığından (örn., Fleten ve ark., 2016; Zhang ve ark., 2016; Monjas-Barroso & Balibrea-Iniesta, 2013; Moon & Baran, 2018; Sisodia ve ark., 2015) söz konusu çalışmaların aksine bu araştırmada Türkiye ekonomisinin güncel dinamikleri merkeze alınmıştır. Özellikle yüksek ve kalıcı enflasyonist ortam ile reel vergi yükü etkisinin modele dahil edilmesi, geleneksel reel opsiyon modellerinden farklı olarak bu vaka kapsamında sayısallaştırılan erteleme opsiyonunun değerini ve yatırım zamanlamasına ilişkin değerlendirmeleri etkilediğini ortaya koymuştur. Bu yönüyle bulgularımız Di Bari (2020)’nin istikrarlı piyasa varsayımlarına dayanan sonuçlarıyla farklılık göstermekte; yüksek enflasyon ve vergi baskısının, erteleme opsiyonunun değerini törpüleyerek yatırım kararını geciktirici yönlü bir baskı yarattığını göstermektedir.

Makalenin bulguları, "reel opsiyonlar yaklaşımının, yüksek belirsizlik altındaki yatırımlarda geleneksel NBD yönteminin eksikliklerini gidererek reel opsiyonların belirsizlik altında yatırım değerlemesine ek bir esneklik perspektifi sağlayabileceğini gösteren literatürle bu vaka özelinde genel olarak uyumludur. Makaleyi mevcut literatürden ayıran ve özgün kılan temel unsur ise, bu teorik altyapıyı Türkiye'deki güncel ekonomik parametreler (yüksek enflasyonist ortam, reel vergi yükü etkisi) çerçevesinde bir jeotermal enerji santraline uygulanan erteleme opsiyonu özelinde incelemiş olmasıdır. Bu doğrultuda, yüksek enflasyon ve vergi yükünün erteleme opsiyonunun değerine olan etkileri ele alınarak elde edilen bulgular, jeotermal yatırımların stratejik esneklik boyutunun değerlendirilmesine katkı sunmakta ve mevcut literatürü bu çerçevede desteklemektedir.

Sonuç

Bu vaka analizinde elde edilen bulgular, yüksek belirsizlik ve sermaye yoğunluğu içeren jeotermal enerji yatırımlarında geleneksel NBD yaklaşımının zamanlama esnekliklerini göz ardı edebileceğini göstermiştir. Projeye entegre edilen erteleme opsiyonunun Black-Scholes modeliyle değerlenmesi, Genişletilmiş Net Bugünkü Değerin (GNBD) statik değerden yüksek olabileceğini ortaya koymuştur. Elde edilen bu çıkarımlar, benzer nitelikteki stratejik enerji projelerinin değerlendirilmesinde yatırımcılara vaka-sınırlı ve ihtiyatlı bir esneklik perspektifi sunmaktadır.

Bu çalışmada projenin taşıdığı erteleme opsiyonu, opsiyonun minimum değerini hızlı ve analitik olarak tahmin etmek amacıyla baz senaryo olarak seçilmiştir. Gelecek çalışmaların, farklı esneklikleri (genişleme, terk etme vb.) ve farklı belirsizlik düzeylerinin karşılaştırmalı etkilerini kapsayacak şekilde Binomiyal Ağaç modellerine odaklanması önerilmektedir. Birim elektrik fiyatının yıllar içinde değişmesi, gelir ve maliyetlerin risk ve belirsizliklere maruz kalması, yatırımın kârını etkileyen önemli faktörlerdir. Sabit iskonto oranı yerine risksiz faiz oranı ve volatilite gibi değişken parametrelerin projeye dahil edilmesi, yatırımın daha gerçekçi değerlendirilmesini sağlamaktadır.

Araştırma bulguları, büyük yatırımlarda belirsizlikleri ve zamanlama opsiyonunu dikkate alan reel opsiyon değerleme yöntemlerinin (bu vaka özelinde erteleme opsiyonunun) yatırımcılar için daha bütüncül sonuçlar sunduğunu göstermiş olup, bu tür analitik yaklaşımların yatırım değerlemesinde yaygın şekilde kullanılması önerilmektedir.

Hakem Değerlendirmesi / Peer-review:

Dış bağımsız

Externally peer-reviewed

Çıkar Çatışması / Conflict of interests:

Yazarlar çıkar çatışması bildirmemiştir.

The authors have no conflict of interest to declare.

Finansal Destek / Grant Support:

Yazarlar bu çalışma için finansal destek almadıklarını beyan etmişlerdir.

The authors declared that this study has received no financial support.

Yazar Katkıları / Author Contributions:

Fikir/Kavram/Tasarım - Idea/Concept/ Design: H.B.B. Veri Toplama ve/veya İşleme - Data Collection and/or Processing: H.B.B. Analiz ve/veya Yorum - Analysis and/or Interpretation: H.B.B. Kaynak Taraması - Literature Review: H.B.B. Makalenin Yazımı - Writing the Article: H.B.B. Eleştirel İnceleme - Critical Review: H.B.B., B.D., Onay - Approval: H.B.B., B.D.

Veri Erişilebilirlik Beyanı / Data Availability Statement:

Bu çalışmada kullanılan ikincil veriler (PTF verileri, döviz kurları, EPDK raporları ve şirket finansal raporları) Enerji Piyasaları İşletme A.Ş. (EPİAŞ), Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankası (TCMB), Kamuyu Aydınlatma Platformu (KAP) ve ilgili resmi kurumların açık erişimli veri tabanlarından elde edilmiştir. Model parametrelerine ve hesaplamalara ilişkin detaylar talep edilmesi hâlinde yazarlardan temin edilebilir.

The secondary data used in this study (MCP data, exchange rates, EMRA reports, and corporate financial reports) were obtained from open-access databases of Energy Markets Operation Inc. (EPİAŞ), the Central Bank of the Republic of Turkey (CBRT), the Public Disclosure Platform (KAP), and relevant official institutions. Details regarding the model parameters and calculations are available from the authors upon request.

Etik Beyan / Ethical Statement:

Bu çalışmada insan veya hayvan katılımcılar üzerinde herhangi bir deney ya da veri toplama süreci gerçekleştirilmemiş olup, araştırma tamamen ikincil veriler ve finansal modelleme/simülasyon tekniklerine dayandığından etik kurul izni gerekmemektedir.

No experiments or data collection processes involving human or animal participants were conducted in this study; as the research is based entirely on secondary data and financial modeling/simulation techniques, ethics committee approval is not required.

Yapay Zeka (AI) Kullanım Beyanı / AI Usage Disclosure:

Bu metin yazımında, dil düzenlemesinde veya kod/analiz süreçlerinde yapay zeka araçlarından yararlanılmamıştır.

No artificial intelligence tools were used in the creation, language editing, or coding/analysis processes of this text.

Kaynakça / References

Aquila, G., de Queiroz, A. R., Balestrassi, P. P., Junior, P. R., Rocha, L. C. S., Pamplona, E. O., & Nakamura, W. T. (2020). Wind energy investments facing uncertainties in the Brazilian electricity spot market: a real options approach. Sustainable Energy Technologies and Assessments, 42, 100876. https://doi.org/10.1016/j.seta.2020.100876

Akkuş, Ö., & Yılmaz, H. (2023). Türkiye’nin jeotermal enerji potansiyeli ve yenilenebilir enerji piyasasındaki yeri. Enerji ve Çevre Dünyası Dergisi, 18(2), 45-58.

Anderson, R. C., & Weersink, A. (2014). A real options approach for the investment decisions of a farm-based anaerobic digester. Canadian Journal of Agricultural Economics/Revue canadienne d'agroeconomie, 62(1), 69-87.

Assereto, M., & Byrne, J. (2021). No real option for solar in Ireland: A real option valuation of utility scale solar investment in Ireland. Renewable and Sustainable Energy Reviews, 143, 110892. https://doi.org/10.1016/j.rser.2021.110892

Balibrea-Iniesta, J. (2020). Economic analysis of renewable energy regulation in France: A case study for photovoltaic plants based on real options. Energies, 13(11), Article 2760. https://doi.org/10.3390/en13112760

Borsa İstanbul. (2026). BIST Enerji Endeksi ve şirket verileri. Borsa İstanbul Resmi Yayınları. https://www.borsaistanbul.com

Brealey, R. A., Myers, S. C., & Allen, F. (2020). Principles of corporate finance (13th ed.). McGraw-Hill Education.

Brigham, E. F. (1995). Fundamentals of financial management (7th ed.). The Dryden Press.

Black, F., & Scholes, M. (1973). The pricing of options and corporate liabilities. Journal of Political Economy, 81(3), 637–654. https://doi.org/10.1086/260062

Brandão, L. E. T., Penedo, G. M., & Bastian-Pinto, C. (2013). The value of switching inputs in a biodiesel production plant. The European Journal of Finance, 19(7-8), 674–688. https://doi.org/10.1080/1351847X.2012.733026

Damodaran, A. (2012). Investment valuation: Tools and techniques for determining the value of any asset (3rd ed.). Wiley.

Detert, N., & Kotani, K. (2013). Real options approach to renewable energy investments in Mongolia. Energy Policy, 56, 136–150. https://doi.org/10.1016/j.enpol.2012.12.064

Di Bari, A. (2020). A real options approach to valuate solar energy investment with public authority incentives: The Italian case. Energies, 13(16), Article 4181. https://doi.org/10.3390/en13164181

Eissa, M. A., & Tian, B. (2017). Lobatto-Milstein numerical method in application of uncertainty investment of solar power projects. Energies, 10(1), Article 43. https://doi.org/10.3390/en10010043

Enerji Piyasası Düzenleme Kurumu [EPDK]. (2026). Elektrik piyasası sektörel raporları, 30 kWh üstü tüketici tarifeleri ve tarife tabloları. https://www.epdk.gov.tr

Enerji Piyasaları İşletme A.Ş. (2015–2025). Elektrik piyasası sektörel raporları ve tarife tabloları. https://www.epias.com.tr

Ersen, H. Y., Tas, O., & Ugurlu, U. (2023). Solar energy investment valuation with intuitionistic fuzzy trinomial lattice real option model. IEEE Transactions on Engineering Management, 70(7), 2584–2593. https://doi.org/10.1109/TEM.2022.3153960

Fleten, S. E., Linnerud, K., Molnár, P., & Nygaard, M. T. (2016). Green electricity investment timing in practice: Real options or net present value? Energy, 116, 498–506. https://doi.org/10.1016/j.energy.2016.09.124

Garanti BBVA Araştırma ve Strateji Departmanı. (2025, Eylül). Türkiye enerji sektörünün dönüşümü ve gelecek projeksiyonları: Eylül 2025 raporu. Ekonomi ve Sektörel Analizler Grubu.

GCM Yatırım. (2025, 22 Aralık). Yurt içi piyasalar gün ortası bülteni. https://www.gcmyatirim.com.tr/arastirma-analiz/yurtici-piyasalar-gun-ortasi/2025-12-22

Geothermal Energy Association. (2024). Geo basics: Plant cost. http://www.geo-energy.org/geo_basics_plant_cost.aspx

Gupta, S. D. (2021). Using real options to value capacity additions and investment expenditures in renewable energies in India. Energy Policy, 148, Article 111916. https://doi.org/10.1016/j.enpol.2020.111916

Harris, R. S., & Pringle, J. J. (1985). Risk-adjusted discount rates—Extensions from the average-risk case. Journal of Financial Research, 8(3), 237–244. https://doi.org/10.1111/j.1475-6803.1985.tb00406.x

International Geothermal Association. (2023). Global geothermal power generation status report 2020-2023. IGA Publications.

International Renewable Energy Agency. (2024). Renewable capacity statistics 2024. International Renewable Energy Agency.

International Renewable Energy Agency. (2025). Renewable power generation costs in 2024. International Renewable Energy Agency.

Jeotermal Elektrik Santral Yatırımcıları Derneği. (2024). Türkiye jeotermal enerji sektörü durum analizi ve gelecek vizyonu raporu. JESD Yayınları.

Kamuyu Aydınlatma Platformu. (2026). Galata Wind, Aydem Yenilenebilir, Margün Enerji ve Zorlu Enerji dönemsel finansal raporları. Erişim tarihi 23 Eylül 2026, https://www.kap.org.tr

Kitzing, L., Juul, N., Drud, M., & Boomsma, T. K. (2017). A real options approach to analyse wind energy investments under different support schemes. Applied Energy, 188, 83–96. https://doi.org/10.1016/j.apenergy.2016.11.111

Koç, E., & Şenel, M. C. (2013). Dünyada ve Türkiye’de enerji durumu – Genel değerlendirme. Mühendis ve Makine, 54(639), 32–44.

Liu, Y., Zheng, R., Chen, S., & Yuan, J. (2019). The economy of wind-integrated-energy-storage projects in China’s upcoming power market: A real options approach. Resources Policy, 63, Article 101434. https://doi.org/10.1016/j.resourpol.2019.101434

Liu, Q., Sun, Y., Liu, L., & Wu, M. (2021). An uncertainty analysis for offshore wind power investment decisions in the context of the national subsidy retraction in China: A real options approach. Journal of Cleaner Production, 329, Article 129559. https://doi.org/10.1016/j.jclepro.2021.129559

Loncar, D., Milovanovic, I., Rakic, B., & Radjenovic, T. (2017). Compound real options valuation of renewable energy projects: The case of a wind farm in Serbia. Renewable and Sustainable Energy Reviews, 75, 354–367. https://doi.org/10.1016/j.rser.2016.11.005

Miles, J. A., & Ezzell, J. R. (1980). The weighted average cost of capital, perfect capital markets, and project life: A clarification. The Journal of Financial and Quantitative Analysis, 15(3), 719–730. https://doi.org/10.2307/2330405

Mohr, S. H., Wang, J., Ellem, G., Ward, J., & Giurco, D. (2015). Projection of world fossil fuels by country. Fuel, 141, 120–135. https://doi.org/10.1016/j.fuel.2014.10.030

Monjas-Barroso, M., & Balibrea-Iniesta, J. (2013). Valuation of projects for power generation with renewable energy: A comparative study based on real regulatory options. Energy Policy, 55, 335–352. https://doi.org/10.1016/j.enpol.2012.12.019

Moon, Y., & Baran, M. (2018). Economic analysis of a residential PV system from the timing perspective: A real option model. Renewable Energy, 125, 783–795. https://doi.org/10.1016/j.renene.2018.03.003

Myers, S. C. (1984). Finance theory and financial strategy. Interfaces, 14(1), 126–137. https://doi.org/10.1287/inte.14.1.126

Onar, S. Ç., & Kılavuz, T. N. (2015). Risk analysis of wind energy investments in Turkey. Human and Ecological Risk Assessment: An International Journal, 21(5), 1230–1245. https://doi.org/10.1080/10807039.2014.981855

Penizzotto, F., Pringles, R., & Olsina, F. (2019). Real options valuation of photovoltaic power investments in existing buildings. Renewable and Sustainable Energy Reviews, 114, Article 109308. https://doi.org/10.1016/j.rser.2019.109308

Santos, L., Soares, I., Mendes, C., & Ferreira, P. (2014). Real options versus traditional methods to assess renewable energy projects. Renewable Energy, 68, 588–594. https://doi.org/10.1016/j.renene.2014.02.046

Sisodia, G. S., Soares, I., Ferreira, P., Banerji, S., & Prasad, R. (2015). Projected business risk of regulatory change on wind power project: Case of Spain. Energy Procedia, 79, 1054–1060. https://doi.org/10.1016/j.egypro.2015.11.609

Şimşek, Ş. (2022). Jeotermal enerjinin doğrudan ve dolaylı kullanım alanları: Türkiye örneği. Yerbilimleri ve Enerji Dergisi, 34(1), 12–27.

T.C. Enerji ve Tabii Kaynaklar Bakanlığı. (2024). Türkiye elektrik enerjisi kurulu güç son durum raporu. T.C. Enerji ve Tabii Kaynaklar Bakanlığı.

T.C. Cumhurbaşkanlığı Strateji ve Bütçe Başkanlığı [SBB]. (2024). 2025–2027 dönemi yatırım programı hazırlama rehberi (Makroekonomik göstergeler, sabit kur ve fiyat varsayımları). https://www.sbb.gov.tr

ThinkGeoEnergy. (2024). Top 10 geothermal countries power generation capacity (2023-2024 update). ThinkGeoEnergy Research.

TradingView. (2026). BIST enerji sektörü hisse senedi fiyat serileri ve 3 yıllık hareketli beta göstergeleri. Erişim tarihi 23 Eylül 2026, https://tr.tradingview.com

Türkiye Elektrik İletim A.Ş. (2024). Aylık elektrik üretim-tüketim ve kurulu güç istatistikleri. TEİAŞ İstatistik ve Raporlama Dairesi Başkanlığı.

Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankası [TCMB]. (2015–2026). Döviz kurları (Gösterge niteliğindeki ortalama kurlar) ve Tüketici Fiyat Endeksi (TÜFE) veri serileri [Veri seti]. Elektronik Veri Dağıtım Sistemi (EVDS). https://evds2.tcmb.gov.tr

Wang, B., Feng, Z., Feng, J., Yu, P., & Cui, L. (2022). Decision making on investments in photovoltaic power generation projects based on renewable portfolio standard: Perspective of real option. Renewable Energy, 189, 1033–1045. https://doi.org/10.1016/j.renene.2022.03.048

Zhang, M. M., Zhou, P., & Zhou, D. Q. (2016). A real options model for renewable energy investment with application to solar photovoltaic power generation in China. Energy Economics, 59, 213–226. https://doi.org/10.1016/j.eneco.2016.07.028